در واقع به عملی که طی آن رحم برداشته شده و از بدن بیمار خارج می شود ، هیسترکتومی گفته خواهد شد این جراحی یکی از مهم ترین جراحی ها در زنان محسوب می شود. طی این فرآیند علاوه بر رحم ، در صورت نیاز لوله های فالوپ نیز برداشته خواهد شد؛ همچنین ، ممکن است دو تخمدان نیز از بدن خارج گردند. به دلیل اهمیتی که این پروسه جراحی دارد ، دکتر لیلا سعیدی ، بهترین متخصص زنان ، زایمان و نازایی مقاله ای در رابطه با این پروسه تهیه کرده است. اگر شما نیز علاقه دارید بیشتر با این پروسه آشنا شوید در ادامه مطلب با ما همراه باشید. در این مطلب اطلاعات پزشکی و البته مفیدی خواهید خواند.
کاربرد رحم و تخمدان در بدن و ارتباط آن ها با هیسترکتومی
وجود رحم در بدن خانم ها به منظور تولید مثل، زایمان و ایجاد عادت ماهانه الزامی است. بنابراین وقتی رحم فرد با عمل هیسترکتومی خارج سازی می شود، فرد دیگر عادت ماهانه نمی شود و امکان حاملگی نیز ندارد. برداشتن رحم در صورتی که تخمدان های فرد سالم باشند، تغییری در زنانگی و میل جنسی فرد ایجاد نمی کند. تخمدان ها مسئول تولید هورمون های زنانه برای بدن هستند. وقتی رحم خارج سازی می شود به جز در موارد ضروری تخمدان را در بدن نگه می دارند. وجود تخمدان ها باعث می شود سیستم بدنی فرد تغییری نکند و به دلیل ترشح هورمون های زنانه توسط تخمدان ها میل جنسی او حفظ شود.
علت خارج سازی رحم با جراحی هیسترکتومی
عمل مذکور برای خارج کردن رحم به دلایل مختلفی در بیمار انجام می شود. مهم ترین این دلایل عبارتند از :
ایجاد فیبروئید یا میوم
فیبروئید ها تومورهای غیر سرطانی و شایع هستند که اگر مشکلی ایجاد نکنند نیاز به درمان ندارند. این تومور ها معمولا بعد از دوران یائسگی در بدن کوچک و جمع می شوند. ولی اگر این تومور ها دارای اندازه بزرگ باشند می توانند باعث ایجاد فشار بر اعضای داخل لگن و مثانه شوند و در هنگام رابطه جنسی درد و خونریزی ایجاد کنند. این خونریزی ها شدید می باشند و می توانند موجب ابتلای بیمار به کم خونی شوند.
ابتلای فرد به بیماری آندومتریوز حاد و شدید
آستری که رحم را می پوشاند و محل قرار گیری آن بیرون از رحم یا روی اعضای اطراف رحم باشد، آندومتریوز نامیده می شود. در صورتی که آندومتریوز باعث ایجاد خونریزی غیر طبیعی واژن، چسبندگی، قاعدگی های دردناک و ناباروری شود ممکن است خارج سازی رحم بهترین راه درمان باشد.
پرولاپس (افتادگی رحم در داخل واژن)
این بیماری در اثر ضعف بافت های نگهدارنده رحم ایجاد می شود و منجر به افتادن رحم در واژن می شود. بی اختیاری ادراری، مشکل در اجابت مزاج و فشار بر لگن از جمله عوارض افتادگی رحم می باشد.
خونریزی شدید و غیر طبیعی واژن
هنگامی که فرد دارای خونریزی های شدید و طولانی در دوران قاعدگی باشد و یا در فاصله بین قاعدگی ها و یا بعد از یائسگی دچار خونریزی های شدید باشد. ممکن است پزشک تشخیص دهد که بهترین راه درمان خارج سازی رحم است.
از شایع ترین علل خونریزی از واژن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- فیبرویید های بزرگ رحمی
- نامتعادل شدن و به هم خوردن تعادل هورمون های بدن
- پولیپ
- عفونت های رحم
- ابتلا به سرطان
- ابتلا به سرطان
معمولا در موارد سرطان اندومتر و دهانه رحم، سرطان تخمدان و لوله های فالوپ ممکن است از عمل خارج کردن رحم برای درمان سرطان استفاده شود.
اقدامات قبل از جراحی هیسترکتومی
- برای انجام این جراحی بیمار از شب قبل از عمل، در بیمارستان بستری می شود.
- دارو های خاصی قبل از جراحی برای بیمار تجویز می شود و به بیمار داده می شود.
- بیمارانی که بعد از جراحی مشکلی نداشته باشند می توانند ترخیص شوند. ممکن است لازم باشد بیمار مدتی بعد از جراحی در بیمارستان بستری شود.
انواع هیسترکتومی
- کامل ( توتال ) : یکی از رایج ترین نوع جراحی هیسترکتومی ، نوع کامل بوده که طی آن رحم و دهانه رحم ( سرویکس یا گردنه رحم ) از بدن خارج می شود.
- ناکامل ( سابتوتال ) : در این روش دهانه رحم باقی مانده و رحم برداشته می شود ؛ این روش برای بانوان جوان تر کاربردی است ؛ چرا که دهانه رحم می تواند جزئی از فانکشن سکشوال در خانم ها محسوب شود.
- رادیکال : این روش برای سرطان های پیشرفته تناسلی انجام می شود که علاوه بر رحم ، تخمدان ها و دهانه رحم ، غدد لنفاوی و قسمتی از بافت های نرم داخل لگن نیز برداشته می شود.
برداشتن تخمدان ها از راه هیسترکتومی
در این روش ممکن است هر دو تخمدان یا یکی از آن ها برداشته شوند. همچنین ممکن است نیازی به برداشتن تخمدان ها نباشد و در بدن باقی بمانند. این مسئله بسته به عواملی ؛ همچون سن بیمار و نوع عملکرد تخمدان در آن زمان می باشد.
- برداشتن رحم بدون برداشتن تخمدان : برنداشتن تخمدان ها رابطه مستقیمی با تندرستی افراد دارد ؛ چرا که در این حالت هورمون ها همچنان ترشح می شوند.
- برداشتن رحم با برداشتن یک تخمدان : با برداشتن رحم یا یکی از تخمدان ها ، تخمدان دیگر به طور طبیعی وظایف خود را انجام می دهند و نیازی به درمان هورمونی نیست ؛ در واقع در این جراحی علاوه بر رحم یکی از تخمدان ها نیز از بدن خارج می شود.
- جراحی برداشتن رحم با برداشتن هر دو تخمدان : در مواردی که علاوه بر رحم هر دو تخمدان نیز از بدن بیمار خارج می شود ، تغییراتی در بدن وی اتفاق می افتد که این تغییرات عبارت اند از :
- گر گرفتگی
- یائسگی نا به هنگام
- پایدار نبودن حالت های احساسی
- شخص در کارهای روزمره احساس ناتوانی می کند.
اما برای درمان هر یک از موارد ذکر شده ، روش های درمانی متفاوتی وجود دارد که یکی از آن ها تجویز قرص های هورمونی است ؛ در صورتی که درمان های دارویی جوابگو نبود ، جراحی انجام می شود.
روش های هيسترکتومي
متخصص زنان در شهرری می گوید برداشتن و خارج سازی رحم از دو طریق امکان پذیر است :
- برش شکمی ( ابدومینال ) : در این روش برشی به روی شکم ایجاد شده ( برشی هچون سزارین ) و غالبا پس از عمل جای برش ها به روی شکم باقی خواهد ماند ؛ در این روش رحم از شکم خارج می شود.
- واژینال : در این روش رحم از طریق واژن خارج می شود.
- لاپاراسکوپیک LAVH : در این روش از دستگاه لاپاراسکوپ استفاده می شود و توسط آن اتصالات رحم از دیواره شکم و لگن جدا خواهد شد ، سپس رحم از طریق واژن خارج می شود.
روش بیهوشی در هیسترکتومی
برای انجام این روش فرد ممکن است به طور کامل یا از طریق کمر بیهوش شود.
آیا فرایند خارج کردن رحم عوارضی نیز به همراه دارد ؟
در این بخش می خواهیم به بررسی عوارض کوتاه مدت و بلند مدت خارج کردن رحم که به آن هیسترکتومی نیز می گویند بپردازیم که شامل :
عوارض جسمی : با توجه به نوع جراحی انجام شده برای بیمار ، ممکن است پس از اتمام جراحی هیسترکتومی در بیمارستان بستری شده و یا همان روز ترخیص شوید . به عنوان مثال اگر جراحی از نوع هیسترکتومی لاپاراسکوپی باشد ، ممکن است پزشک ، اجازه ترخیص را در همان روز صادر کند . اما برخی از عوارض جسمی که ممکن است به آن دچار شوید شامل :
- ترشحات خونی از واژن که تا هفته ها بعد از جراحی کاملا طبیعی می باشد.
- ممکن است فرد با درد در نواحی جراحی روبرو شود که به دلیل برش های ایجاد شده برای خارج کردن رحم می باشد .
- ایجاد التهاب ، تورم ، کبودی در نواحی جراحی شده
- احساس سوزش و یا خارش در نواحی نزدیک برش که طبیعی بوده و باید از دستکاری آن اجتناب کنید .
- ایجاد بی حسی در نواحی برش خورده تا قسمت های پایین پا
- موارد گفته شده کوتاه مدت هستند و در صورت ادامه دار شدن حتما این موضوع را با پزشک متخصص در میان بگذارید.
باید بدانید که اگر در طی جراحی هیسترکتومی ، تخمدان های بدن به طور کامل برداشته شوند ، یائسه خواهید شد و باید با عوارض کوتاه مدت آن نیز دسته پنجه نرم کنید که برخی از آن ها شامل :
- گر گرفتگی
- ایجاد خشکی واژن
- تعریق شدید بدن
- بی خوابی های مداوم
اما نگران هیچ کدام از عوارض گفته شده نباشید ؛ زیرا تمام این موارد نشانه ای از سالم بودن بدن و واکنش طبیعی آن برای خروج رحم و تخمدان می باشد که به زودی از بین خواهند رفت .
مراقبت های بعد از خارج سازی رحم
- اگر جراحی از طریق لاپارسکوپی انجام شود، به منظور جلوگیری از بروز آمبولی به بیمار توصیه می شود که راه برود.
- به منظور جلوگیری از ایجاد عفونت و کاهش درد بعد از جراحی برای بیمار دارو های آنتی بیوتیک و مسکن تجویز می شود.
- برای اینکه بخیه ها جوش بخورند و به مظور ترمیم شدن ناحیه کف واژن، تا دو ماه به بیمار توصیه می شود از برقراری رابطه جنسی خودداری کند.
- فعالیت های سنگین به مدت 2 تا 3 ماه بعد از جراحی باید کنار گذاشته شوند.
سایر مراقبت های بعد از خارج کردن رحم
- از آن جایی که بدن شما در دوران نقاهت در حال ترمیم بافت های آسیب دیده است ، طبیعی ست که انرژی کافی برای انجام فعالیت های شخصی خود به طور کامل نداشته باشید. بنابراین هر زمان احساس خستگی مفرط داشتید و کم انرژی شدید ، فعالیت خود را متوقف نموده و استراحت نمایید
- در صورتی که می توانید پانسمان خود را در منزل تعویض نمایید و محل زخم و برش را با آب و صابون کاملا بشویید سپس خشک نمایید تا از بروز عفونت جلوگیری شود.
- تا حدود سه هفته پس از جراحی خارج کردن رحم از رانندگی خودداری نمایید
- پیاده روی مستمر را در برنامه روزانه خود پس از برگشت قوای جسمی ، بگنجانید
- از رفتن به استخر و وان های مشترک پرهیز کنید زیرا در این گونه از محیط ها باکتری ها به راحتی می توانند وارد بدن شما شوند
- در هنگام عطسه و سرفه با قرار دادن یک بالش بر روی شکم خود ، از ایجاد درد در ناحیه جلوگیری کنید
- توجه داشته باشید استفاده از تامپون و دوش واژینال تا حدود شش ماه پس از جراحی ممنوعیت دارد.
- مایعات فراوان بنوشید تا بدن شما دچار کم آبی نشود
- از مصرف مواد غذایی نفخ آور جدا اجتناب نمایید.
- منابع غذایی مغذی و سالمی را در برنامه رژیم غذایی خود داشته باشید که به تقویت سیستم ایمنی شما کمک کند تا دوران نقاهت و ریکاوری با سرعت بیشتری سپری شود
- سبزیجات و میوه ها را به عنوان میان وعده های سالم مصرف نمایید تا از بروز یبوست جلوگیری گردد. با خوردن روغن زیتون ، انجیر و آلو و سایر مواد غذایی ملین می توانید از یبوست پیشگیری نمایید
- از برقراری رابطه جنسی بین یک ماه تا یک ماه و نیم پس از هیسترکتومی به طور کامل پرهیز شود