اختلالات و بی اختیاری ادرار از جمله مشکلاتی است که بسیاری از بانوان از آن رنج می برند. حتی در برخی افراد ممکن است شدت این عارضه به حدی باشد که به هنگام دویدن یا سرفه کردن ، ناخواسته چند قطره ادرار خارج شود. برخی دیگر به هنگام رابطه جنسی با این مشکل مواجه می شوند که در نهایت به ناراحتی و اضطراب آن ها ختم خواهد شد. از این رو دکتر لیلا سعیدی جراح و متخصص زنان ، زایمان و نازایی برای رفع این عارضه اطلاعاتی ارائه می دهد.
باید گفت از آنجایی که بانوان بارداری و زایمان را تجربه می کنند ، بیش از آقایان با اختلالات و بی اختیاری ادرار مواجه می شوند. البته علاوه بر زایمان و بارداری عوامل دیگری همچون آسیب های عصبی ، نقص مادرزادی ، سکته مغزی ، ام اس و سایر مشکلات جسمی ناشی از افزایش سن نیز سبب بروز این عارضه می شوند.
بسیاری از افرادی که دچار عارضه بی اختیاری در ادرار می شوند ، علاقه ای به بازگو کردن آن ندارند و از این موضوع تا حدی احساس شرم می کنند. اگر شما نیز جزو این دسته از افراد هستید ، لازم است بدانید که میلیون ها آدم در سنین بالا یا پایین دچار بیماری شما هستند و راه درمان همه آن ها و شما گزارش وضعیت جسمی به پزشک است. هنگام مراجعه به پزشک ، با بررسی پرسش های زیر دلیل عارضه مشخص می شود:
در این حالت خندیدن ، سرفه یا عطسه کردن به مثانه فشار آورده و منجر به ترشح ادرار می شوند. معمولا تغییرات ناشی از بارداری ، زایمان و یائسگی سبب بروز بی اختیاری ادرار استرسی می شوند. این نوع بی اختیاری بسیار شایع بوده و غالبا قابل درمان است.
انقباض های نامناسب مثانه سبب دفع ناگهانی و بدون دلیل ادرار می شوند. در واقع پیام های عصبی غیرنرمال موجب گرفتگی و اسپاسم مثانه شده و بیمار پس از نوشیدن مقدار کمی آب ، لمس آب یا شنیدن صدای جریان آب دچار بی اختیاری ادرار می شود.
زمانی که عصب های نابه هنجار در زمان نادرست به مثانه پیام ارسال کنند ، سبب انقباض ناگهانی و بدون هشدار عضله های مثانه می شوند؛ در این حالت مثانه بیش فعال حاصل خواهد شد. به طور طبیعی مثانه تا 7 بار تخلیه می شود اما در افرادی که از مثانه بیش فعال برخوردار هستند ، بیش از 7 بار در روز تخلیه شده و این بیماران اصطلاحا با تکرر ادرار مواجه هستند.
افرادی که به بیماری های مختل کننده تفکر ، حرکت یا برقراری ارتباط مبتلا هستند ، نمی توانند به موقع خود را به سرویس بهداشتی برسانند.
زمانی که مثانه به خوبی تخلیه نشود و ادرار سرریز شود ؛ در نتیجه اختلالات و بی اختیاری ادرار حاصل خواهد شد. این حالت معمولا با آسیب عصبی ناشی از بیماری هایی همچون دیابت ایجاد می شود. بی اختیاری سرریزی غالبا تومور ، سنگ مثانه و مجرای ادراری و همچنین انسداد مجرای ادرار را در پی خواهد داشت. این حالت کمتر در بانوان دیده می شود.
طبق گفته متخصص زنان در شهرری ، در اغلب موارد بانوان به صورت همزمان با بی اختیاری فوریتی و استرسی مواجه می شوند و کمتر پیش می آید که به صورت مجزا به هر یک مبتلا شوند. به این نوع ، بی اختیاری مختلط گفته می شود. این مورد شایع ترین نوع عدم کنترل ادرار در بانوان است.
یکی دیگر از انواع بی اختیاری ، نوع موقت آن است. مصرف دارو ، عفونت مجرای ادرار ، اختلال ذهنی و کاهش توانایی حرکتی از جمله عوامل موثر در ایجاد این نوع بی اختیاری هستند. یبوست نیز در ایجاد بی اختیاری زود گذر تاثیرگذار می باشد.
اختلالات و بی اختیاری ادرار زود گذر ممکن است نتیجه سرماخوردگی باشد و معمولا با از بین رفتن و قطع شدن سرفه برطرف می شود.
از آن جا که مشکل مثانه می تواند به دلایل متفاوتی ایجاد شده باشد ، بیمار جهت درمان بهتر نیازمند چندین آزمایش است. هر کدام از این آزمایش ها اطلاعاتی به از وضعیت جسمی بیمار می دهند:
این آزمایش جهت بررسی عفونت و خون در ادرار انجام می شود.
این پروسه به بررسی عملکرد کلیه ، دفع کلسیم ، میزان گلوکز خون و دیگر موارد کمک می کند.
چکاپ کامل یا معاینه بالینی شامل چک رکتوم ، لگن (برای زنان) و اورولوژیک (برای مردان) است.
درصورتی که پزشک معالج با آزمایش های گفته شده نتواند دلیل اصلی عارضه را پیدا کند ؛ نیازمند آزمایش های دقیق تری است. این آزمایش ها به شرح زیر هستند:
این پروسه چک اختلالات و بی اختیاری ادرار ، بعد از ادرار بیمار انجام می شود. بدین ترتیب که بعد از ادرار چک می شود که مثانه خالی شده یا آن که هنوز ادرار در آن باقی مانده است. در صورتی که مثانه به طور کامل تخلیه نشده باشد به وسیله کانتر خالی می شود و میزان آن را اندازه گیری می کنند.
این آزمایش جهت بررسی سیستم ادراری است. بدین منظور ، از راه کانتر به داخل مثانه ماده ای رنگی وارد می شود. این ماده رنگی با استفاده از اشعه ایکس نمایان شده و سیستم ادراری بیمار را نشان می دهد.
در تست اورودینامیک فشار قابل تحمل در مثانه چک می شود. جهت این بررسی ، به وسیله کانتر مثانه پر آب می شود. فشار حین پر شده و حین خالی شدن اندازه گیری شده و اطلاعاتی نظیر توانایی عملکرد مثانه ، آناتومی ، ظرفیت و احساسات بیمار در طول پروسه به پزشک می دهد.
سیستوسکوپی از راه تلسکوپ انجام می شود ؛ در طی این فرآیند پزشک احتمال وجود سنگ ، سرطان و ظرفیت مثانه را جهت چک اختلالات و بی اختیاری ادرار ، بررسی می کند.
انتخاب هر کدام از آزمایش ها جهت درمان ، باتوجه به شرایط سنی و وضعیت جسمی بیمار انتخاب می شود.
دائمی شدن اختلالات و بی اختیاری ادرار ، دلایلی را دارد که ممکن است بر اثر مشکلات فیزیکی زمینه ای و ایجاد برخی از تغییرات به وقوع بپیوندد . وظیفه بیمار این است که با شناخت این تغییرات راه هایی را جهت جلوگیری از این عارضه اتخاذ نماید . در ادامه برخی از این موارد را با یکدگیر مورد بررسی کاملی قرار می دهیم :
زایمان : متاسفانه یکی از عوارض زایمان طبیعی این است که با ضعیف کردن عضلات مثانه و آسیب به اعصاب و بافت محافظتی آن ، لگن فرد را دچار افتادگی می کند . این افتادگی نیز معایب دیگری را به همراه دارد ؛ زیرا پس از آن دیگر اعضا بدن نیز مانند، رحم ، روده کوچک به سمت واژن متمایل شده و این فشار نیز باعث بی اختیاری ادرار می گردد .
بالا رفتن سن : حتما تا به حال به گوشتان خورده است که افراد کهن سال به دلیل ضعیف شدن عضلات مثانه و کاهش ظرفیت آن جهت ذخیره ادرار ، دچار بی اختیاری شدیدی می شوند .
یائسگی : وجود استروژن در بدن بانوان منجر به حفظ سلامت دیواره مثانه می گردد ؛ اما تولید این ماده در بدن بانوان بعد از یائسگی کاهش یافته و بی اختیاری را نیز بیشتر می کند .
سرطان پروستات : از اولین نشانه های سرطان پروستات بی اختیاری است که قرار گیری در مسیر درمان آن می تواند تا حد زیادی از تحریک مثانه و بی اختیاری پس از آن بکاهد .
انسداد در مجرای ادرار : هر عاملی که بتواند منجر به انسداد جربان طبیعی ادرار شود ، به طور ناگهانی فرد را با بی اختیاری سرریز مواجه می کند . این انسداد می توان ناشی از وجود تومور یا سنگ ادراری باشد.